Rekonstrüktif cerrahi ve mikrocerrahi
Kronik yara cerrahisi
Kronik yara, beklenen sürede ilerleyici iyileşme göstermeyen yaradır. Tedavi yalnızca yaranın üzerini kapatmak değildir; dolaşım bozukluğu, enfeksiyon, basınç, diyabet, beslenme ve hareket gibi iyileşmeyi engelleyen nedenler birlikte ele alınır.
Cerrahi; canlı olmayan dokuyu temizlemek, enfeksiyon kaynağını kontrol etmek ve uygun zamanda yarayı deri grefti veya fleple kapatmak için kullanılabilir.
01 / Uygunluk
Hangi yaralarda değerlendirilir?
- Diyabete bağlı ayak ve bacak yaraları
- Toplardamar veya atardamar dolaşım bozukluğuyla ilişkili yaralar
- Bası yaraları
- Ameliyat sonrası açılan veya enfekte yaralar
- Travma sonrası iyileşmeyen doku kayıpları
- Kemik, tendon, damar, sinir veya implantın açıkta olduğu yaralar
- Işın tedavisi sonrası gelişen yaralar
- Tekrarlayan enfeksiyon veya kemik enfeksiyonu şüphesi bulunan yaralar
Yaranın nedeni kontrol edilmeden yapılan kapatma kısa sürede yeniden açılabilir. Bu nedenle kalp ve damar cerrahisi, enfeksiyon hastalıkları, ortopedi, endokrinoloji, beslenme ve rehabilitasyon desteği gerekebilir.
02 / Planlama
İlk değerlendirme ve tedavi planı
- Yaranın ne zamandır bulunduğu, nasıl başladığı ve önceki tedaviler
- Boyutu, derinliği ve altında açıkta kalan yapılar
- Ayak/uzuv dolaşımı ve damar görüntülemeleri
- Enfeksiyon bulguları, kültürler ve kemik tutulumu
- Diyabet kontrolü, beslenme durumu ve diğer hastalıklar
- Bası, ayakkabı, yatış pozisyonu veya hareketle ilişkili nedenler
- Sigara, ilaçlar ve iyileşmeyi etkileyen tedaviler
- Temizleme ameliyatı, negatif basınçlı yara tedavisi ve kapatma seçenekleri
- Evde bakım, pansuman ve rehabilitasyon olanakları
birlikte değerlendirilir. Bazı yaralarda önce kan dolaşımının düzeltilmesi veya enfeksiyonun kontrolü gerekir; rekonstrüksiyon bu hazırlıktan sonra yapılır.
03 / Ameliyat
Cerrahi ve hastane süreci
- Canlı olmayan ve enfekte dokular sağlıklı dokuya ulaşıncaya kadar çıkarılır.
- Derin doku ve gerektiğinde kemikten kültür/patoloji örneği alınabilir.
- Apse boşaltılır; enfekte implantın korunması veya çıkarılması diğer ekiplerle kararlaştırılır.
- Yara geçici olarak açık bırakılabilir veya negatif basınçlı yara tedavisi uygulanabilir.
- Temizleme işleminin birden fazla seansta tekrarlanması gerekebilir.
- Hazır hale gelen yara doğrudan, deri greftiyle, yerel/bölgesel fleple veya serbest doku nakliyle kapatılır.
- Bası yaralarında kemik çıkıntısının düzenlenmesi ve basıncı azaltacak kalıcı bakım planı gerekebilir.
Anestezi ve hastanede kalış yaranın yaygınlığı, enfeksiyon ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.
04 / İyileşme
İyileşme ve bakım süreci
- Pansuman, yara cihazı ve antibiyotik planı kültür ve muayene bulgularına göre değişir.
- Onarılan bölgeyi basıdan korumak ve yük vermeyi sınırlamak gerekebilir.
- Kan şekeri, beslenme ve dolaşım kontrolü yara iyileşmesinin parçasıdır.
- Bası yaralarında pozisyon değiştirme ve uygun yatak/oturma düzeni sürdürülür.
- Ayak yaralarında uygun ayakkabı, tabanlık ve yükten koruma planlanır.
- Fleple kapatma sonrası hareket ve yük verme kademeli başlatılır.
- Yara kapansa bile altta yatan neden devam ediyorsa tekrarlama riski sürer; uzun dönem takip gerekir.
05 / Riskler
Olası riskler
- Enfeksiyonun veya yaranın ilerlemesi
- Tekrarlayan temizleme ameliyatı gereksinimi
- Deri grefti ya da flepte kısmi veya tam kayıp
- Yaranın yeniden açılması veya kronikleşmesi
- Kemik enfeksiyonu, sepsis veya genel durumun bozulması
- Uzun süreli hareket/yük verme kısıtlılığı ve eklem sertliği
- Doku alınan bölgede iz, kontur veya işlev sorunu
- Uzvu korumak mümkün olmazsa amputasyon gereksinimi
- Anesteziye ve cerrahiye ait kanama, pıhtı ve yara iyileşmesiyle ilgili genel riskler
06 / Sık sorulanlar
Sık sorulan sorular
Yara neden sadece dikilerek kapatılmıyor?
Enfeksiyon, yetersiz dolaşım, ölü doku veya devam eden bası varsa dikişler açılabilir. Önce yaranın iyileşebileceği koşullar oluşturulur.
Debridman nedir?
Canlı olmayan veya enfekte dokunun cerrahi olarak temizlenmesidir. Sağlıklı dokuya ulaşmak için birden fazla kez yapılabilir.
Vakumlu yara tedavisi yarayı kapatır mı?
Negatif basınçlı yara tedavisi sıvıyı uzaklaştırıp yara yatağını hazırlayabilir; her yarada tek başına kalıcı kapatma sağlamaz.
Deri yaması mı, doku nakli mi gerekir?
Yaranın derinliği, dolaşımı ve açıkta kalan yapılara göre karar verilir. Kemik, tendon veya implant üzerinde çoğu zaman daha dayanıklı ve iyi kanlanan bir doku nakli gerekir.
Yara tekrarlayabilir mi?
Yara tekrarlayabilir. Dolaşım, bası, diyabet veya enfeksiyon yeterince kontrol edilmezse kapatılan yara yeniden açılabilir.
İlk görüşmeye ne getirmeliyim?
Yara ve ameliyat kayıtlarını, kültür sonuçlarını, damar tetkiklerini, görüntülemeleri, güncel kan sonuçlarını ve ilaç listenizi getirin.