Rekonstrüktif cerrahi ve mikrocerrahi

Uzuv koruyucu cerrahi

Uzuv koruyucu cerrahi; ağır travma, enfeksiyon, tümör veya kronik yara nedeniyle kaybedilme riski bulunan kol ya da bacağın canlılığını ve kullanılabilir işlevini korumayı amaçlayan çok aşamalı bir tedavi yaklaşımıdır.

Amaç uzvu her koşulda korumak değildir. Uzun ve ağır bir tedavi sonunda ağrılı veya işlevsiz bir uzuv yerine, bazı hastalarda amputasyon ve uygun protez daha güvenli ve işlevsel olabilir. Karar; yaşam güvenliği, beklenen işlev, tedavi yükü ve kişinin öncelikleri birlikte değerlendirilerek verilir.

01 / Uygunluk

Hangi durumlarda değerlendirilebilir?

Açık kırık ve geniş yumuşak doku kaybı bulunan ağır yaralanmalar
Damar, sinir, kas veya kemiğin birlikte etkilendiği uzuv travmaları
Enfeksiyon veya kemik enfeksiyonuna bağlı doku kaybı
Diyabet ve dolaşım bozukluğuyla ilişkili karmaşık yaralar
Tümör çıkarılması sonrası kemik ve yumuşak doku eksikliği
Açıkta kalan kemik, tendon, damar, sinir veya implant
Önceki onarımın başarısız olması
Amputasyon önerilmiş bir uzuvda rekonstrüksiyon olasılığının değerlendirilmesi

Ağır travmada önce hayatı tehdit eden durumlar kontrol edilir. Uzvu koruma kararı tek bir puana veya görüntüye değil, tekrarlanan muayenelere ve ekip değerlendirmesine dayanır.

02 / Planlama

İlk değerlendirme ve tedavi planı

Canlı dokuların ve doku kaybının kapsamı
Atardamar ve toplardamar dolaşımı
Sinir hasarı, his ve kas işlevi
Kırıkların stabilitesi, kemik kaybı ve enfeksiyon
Yaranın kirlenmesi ve daha önce yapılan temizleme ameliyatları
Damar onarımı, kemik tespiti ve yumuşak doku örtüsünün zamanlaması
Deri grefti, yerel/bölgesel flep veya serbest doku nakli seçenekleri
Beklenen yürüme, el kullanımı, ağrı ve rehabilitasyon süresi
Diğer uzvun durumu, meslek, sosyal destek ve kişisel öncelikler
Genel sağlık, beslenme, ilaçlar, sigara ve pıhtı riski

birlikte değerlendirilir. Ortopedi, damar cerrahisi, plastik cerrahi, enfeksiyon hastalıkları ve rehabilitasyon ekiplerinin ortak planı gerekebilir.

03 / Ameliyat

Cerrahi ve hastane süreci

Tedavi çoğunlukla aşamalıdır.

Kanama ve dolaşım sorunları kontrol edilir; gerektiğinde damar onarımı yapılır.
Yara tekrarlayan ameliyatlarla canlı ve temiz dokuya ulaşıncaya kadar temizlenir.
Kırık geçici veya kalıcı yöntemlerle sabitlenir; kemik kaybı greft, kemik taşıma veya damarlı kemik nakliyle onarılabilir.
Açıkta kalan yapılar deri grefti, yerel/bölgesel flep veya serbest doku nakliyle örtülür.
Tendon ve sinir onarımları aynı seansta veya daha sonra yapılabilir.
Negatif basınçlı yara tedavisi aşamalar arasında kullanılabilir.
Enfeksiyon veya doku kaybı kontrol edilemezse tedavinin herhangi bir aşamasında amputasyon gerekebilir.

Hastanede kalış, ameliyat sayısı ve tedavinin toplam süresi yaralanmanın ağırlığına göre büyük ölçüde değişir.

04 / İyileşme

İyileşme ve rehabilitasyon

Erken dönemde flep/dolaşım ve enfeksiyon yakından izlenir.
Uzvun yüksekte tutulması, atel veya dış tespit cihazı gerekebilir.
Ayağı sarkıtma, yük verme ve yürüme onarımın dolaşımı ve kemik iyileşmesine göre kademeli başlatılır.
Eklem sertliğini azaltmak ve kas gücünü korumak için fizik tedavi planlanır.
Sinir ve kemik iyileşmesi aylar sürebilir; birden fazla cerrahi gerekebilir.
İşe ve bağımsız yaşama dönüş yaralanma öncesi düzeyde olmayabilir.
Ağrı yönetimi, psikolojik destek ve protez seçeneğinin gerektiğinde yeniden konuşulması tedavinin parçasıdır.

05 / Riskler

Olası riskler

Dolaşım kaybı, doku ölümü ve acil yeniden ameliyat
Devam eden veya tekrarlayan enfeksiyon ve kemik enfeksiyonu
Kırığın kaynamaması, yanlış kaynaması veya tespit materyali sorunu
Flep ya da deri greftinde kısmi veya tam kayıp
Sinir iyileşmesinin yetersizliği, his/hareket kaybı ve kronik ağrı
Eklem sertliği, kas güçsüzlüğü ve yürüme/el kullanma kısıtlılığı
Uzun hastane süreci, tekrarlayan ameliyatlar ve doku alınan bölgede sorunlar
Tedaviye rağmen erken veya geç amputasyon gereksinimi
Anesteziye ve cerrahiye ait kanama, yara iyileşmesi ve pıhtıyla ilgili genel riskler

06 / Sık sorulanlar

Sık sorulan sorular

Uzuv her zaman korunabilir mi?

Hayır. Dolaşım, enfeksiyon, doku kaybı ve beklenen işlev güvenli bir onarıma izin vermeyebilir.

Uzvun korunması en iyi işlev anlamına gelir mi?

Her zaman değil. Korunan uzvun ağrı, his, güç ve hareketi sınırlı kalabilir; bu nedenle amputasyon/protez seçeneği de dürüstçe karşılaştırılır.

Kaç ameliyat gerekir?

Önceden kesin sayı vermek çoğu zaman mümkün değildir. Temizleme, kemik/damar onarımı, doku örtüsü ve ikincil düzeltmeler farklı aşamalarda yapılabilir.

Ne zaman yürüyebilirim veya uzvu kullanabilirim?

Kemik stabilitesi, dolaşım ve yumuşak doku iyileşmesine göre kademeli planlanır; süreç haftalar değil aylar sürebilir.

Serbest doku nakli gerekir mi?

Yerel dokular yeterli değilse gerekebilir. Yaranın boyutu kadar açıkta kalan yapıların türü ve alıcı damarlar kararı belirler.

İlk görüşmeye ne getirmeliyim?

Tüm röntgen/BT/MR ve damar görüntülemelerini, kültür ve ameliyat kayıtlarını, tedavi zaman çizelgesini ve ilaç listenizi getirin.